Antje Zevenberg-Veenstra
-Anneke-
20-08-1924
19-01-2006
Ga niet waar de weg leidt
Maar ga waar geen pad is
En laat je eigen spoor achter
Met deze woorden op de rouwkaart heb ik getracht in de notendop de levensweg van mijn moeder Anneke Zevenberg-Veenstra te schetsen.
Niet dat deze woorden alles zeggen, daarvoor is haar leven veel te rijk geweest. Zijn er teveel hoogtepunten die bepalend zijn geweest voor haar persoonlijkheid. Een aantal van die hoogtepunten op haar levenspad wil ik hier als memoriam vertellen
Op
24 augustus 1924 werd in een sober timmermansgezin in het Friese Hijlaard Antje
geboren. Een onbekommerde jeugd bracht ze door in dit piepkleine dorpje onder
de rook van Leeuwarden. Samen met vele neefjes en nichtjes en dicht bij haar grootmoeder
die om de hoek woonde. Zij merkte als klein kind weinig van de zorgelijke omstandigheden,
die in die tijd heersten. Maar kon smakelijk vertellen over al die avonturen op
het Friese platteland.
In de dertiger jaren kwam er een grote verandering in
dat onbekommerde leventje. Genoodzaakt door de economie verhuisde dit Friese gezin
naar Groningen, omdat in de stad wel werk te vinden was.
Zo werd het Friese
plattelandskind ineens een stadsmeisje dat na de lagere school haar vervolgopleiding
ging doen aan de Industrieschool in Groningen. Daar ontwikkelde ze zich tot coupeuse.
Al jong aan het werk, in zoals dat toen gebruikelijk was, dienstjes, werd het
werken met naald en draad haar bron van existeren. Lange tijd maakte en vermaakte
ze kleding voor anderen. En haar spaarzame vrije tijd bracht ze door bij de jeugdbeweging.
Nadat
ze verkering kreeg met Gerrit Zevenberg veranderde er veel in haar leven.
In
de eerste moeilijke naoorlogse jaren werd een nieuw gezin gesticht, waarin niet
het huisje boompje beestje gebeuren centraal stond. Maar, waar binnen de 4 muren
van de woning, in de Oosterparkwijk, dagen en nachten gediscussieerd werd over
een nieuwe en vooral vreedzame wereld.
Grote namen zoals Anton Constanze uit
de Vrijdenkerswereld en van de Derde Weg kwamen over de vloer en er werd een basis
gelegd voor wat nu politiek en maatschappelijk gesettelde bewegingen zijn.
Ik
wil hier noemen de oprichting van de PSP, de aanzet naar het Humanistisch Verbond
in Groningen en de oprichting van de voorloper van de huidige vredesbeweging.
Daarnaast
werd lief en leed en vooral armoede gedeeld met verschillende kunstenaars, waaronder
boezemvriend Ruurd Elzer en Jan van der Zee, nu bekende namen uit de Groninger
Ploeg.
Het leven in een kunstenaarsgezin is geen vetpot en er komen ook andere
verplichtingen op de mens af. Er werd een klein winkeltje geopend op het Schuitendiep.
Anneke haalde daarvoor haar middenstandsdiploma. Naast het inkomen van mijn vader,
inkomsten uit etalagewerk, werden decoratie- en reclamematerialen gemaakt en verkocht.
Eind vijftiger jaren kreeg mijn moeder de kans om in de avonduren voor de huishoudelijke
en gezinsvoorlichting te gaan werken als naaidocent. Daardoor werd het leven gemakkelijker
en konden dromen gerealiseerd worden.
Mijn ouders huurden een stukje grond
op Piccardthof en bouwden er een voor die tijd heel bijzonder zomerhuisje op.
Veel vrije tijd werd gestoken in het tuinieren, haar lusthof werd de riante tuin.
Daarnaast werd het levensbeschouwelijke leven binnen het gezin steeds belangrijker,
samen met haar man werden veel initiatieven genomen die vooral een geestelijke
verrijking waren niet alleen voor haarzelf en maar ook de grote vriendenkring
werd daarin meegenomen.
Een domper in het leven van mijn moeder was de opheffing
van de huishoudelijke en gezinsvoorlichtingsdienst. Haar energie en haar passie
voor dit werk werd afgesneden, daar had ze het moeilijk mee. De vraag naar naailessen
bleef onverminderd groot en ze besloot dit in eigen beheer voort te zetten. Eerst
in een pandje aan het Boterdiep, later in de naaikelder aan de Javalaan en daarna
in de eigen ruimte onder de Linhofstichting.
Ze hadden in de zeventiger jaren voldoende gespaard om een kleine arbeiderswoning te kopen in Zevenhuizen. De bedoeling was om daar de resterende jaren van het werkzame leven onbekommerd te kunnen wonen en tuinieren. Echter dit is er nooit van gekomen.
De kans deed zich voor om de werkzaamheden van haar ouders over te nemen. Ze werd congierge van de Linhofstichting en daarmee verhuisden mijn ouders naar het hartje van de binnenstad. Dag en nacht stond ze daar klaar voor de 20 alleenstaande dames die daar woonden en vele goede voorzieningen werden gerealiseerd, waar niet alleen de dames gebruik van konden maken, maar ook wij konden er ten alle tijden terecht.
Het was aan de Oude Kijk in't Jatstraat altijd een bruisende bijenkorf, waar iedereen die haar lief was een warm thuis kon vinden. Daar kwam mijn vader op een gegeven moment met Martinus thuis. Dat klikte meteen, en mijn moeder ontfermde zich over deze jonge student als ware zij zijn eigen moeder. Alles werd in het werk gesteld om hem de gelegenheid te geven onbekommerd te studeren en hem een extraatje aan geestelijke bagage mee te geven in het leven.
Begin 70-ger jaren hoorde Anneke dat Sake Bouma wilde stoppen met het spreken op begrafenissen en crematies. Ze vond dat deze vorm van je naaste bijstaan op een moeilijk moment niet verloren mocht gaan. En ze melde zich bij het Humanistisch Verbond om dit over te nemen. Ruim een jaar later werd dit zo intensief dat ook haar echtgenoot mee ging en ook ging spreken .
Zo werden toespraken ontwikkeld, gesprekken gevoerd met nabestaanden en wekelijks was ze enkele keren op een begraafplaats of in een crematorium te vinden. Het werd een dagtaak, die ze tot op hoge leeftijd bleef uitvoeren.
Ondanks al die drukte bleef haar kleine gezin centraal staan. Ze was heel gelukkig dat er veel kleinkinderen kwamen. Dat waren haar oogappeltjes en daar maakte ze tijd voor vrij. Treinreisjes o.a naar Madurodam.. De jaarlijkse kermis in Groningen. Maar later ook belangrijke sportwedstrijden of muziekuitvoeringen, daar was ze bij aanwezig. Geen minuut wilde ze ervan missen. Jaarlijkse vakanties met z'n allen waren een feest voor haar.
Speciale aandacht daarbij had ze voor Lilith, mijn moeder besefte als geen ander hoe moeilijk het grootbrengen van dit kleine zonnestraaltje was en ze deed alles wat in haar vermogen lag om daarin de grote steun en toeverlaat te zijn.
Na het overlijden van haar man veranderde er veel in haar leven. Het bruisende energieke vervaagde. Ze verhuisde naar de Klaprooslaan, probeerde het oude leventje vast te houden, maar ook bij haar namen de krachten heel langzaam af.
Ze kwam weer in contact met Willy Weites (Een goede vriend van mijn vader)en samen brachten ze een aantal heel mooie jaren door. Ze steunden elkaar, hadden veel gezelligheid aan elkaar. Ondanks dat beiden ook hun eigen leven bleef leiden, hadden ze een samen op heel intense manier
De
lichamelijke toestand van mijn moeder is de laatste jaren hard achteruit gegaan.
Een ernstige ziekte openbaarde zich. Met alle consequenties van dien. Maar ze
liet zich daardoor niet uit het veld slaan.
Ze moest voor herstel naar het
verpleeghuis, had het daar helemaal niet naar haar zin maar vond daar John die
ze opnam in haar huis als haar eigen zoon. Ze wilde de tijd van toen terug en
nogmaals ervoor zorgen dat een jong leven de kans kreeg mee te liften op de geestelijke
bagage en de rust en ruimte zou krijgen om zijn droom te realiseren.
Het grootste
geschenk in haar leven vond ze de twee achterkleinkinderen. Ze genoot daar met
volle teugen van. Het liefst wilde ze haar kleindochter net zo helpen als ze destijds
mij heeft ondersteund. Helaas liet haar lichaam dat niet toe, maar de betrokkenheid
was er niet minder om.
Met alles wat er in haar zat vocht mijn moeder tegen
de lichamelijke achteruitgang. Een gevecht waar we veel bewondering voor moeten
hebben.
Het getuigt dat ze een geestelijk sterke vrouw was, die het leven lief
heeft en er midden in wilde blijven staan.
Ondanks dat ze er zelf niets van
wilde weten, kon ze lichamelijk niet meer dat doen wat ze jaren heeft gedaan.
Dat plaagde haar, en ik weet als geen ander, hoeveel moeite ze had om de fakkel
over te dragen. Het liefst wilde ze alle touwtjes in handen blijven houden.
Altijd
klaar staan voor degenen die haar zo dierbaar zijn was haar credo in het leven.
En met recht mogen we trots zijn op mijn moeder, trots op het voorbeeld dat ze
voor ons allemaal is geweest.
Zelf keek mijn moeder met veel voldoening terug
op de afgelopen 81 jaar. Lang niet altijd is alles eenvoudig geweest, vertelde
ze. Haar leven kende diepe dalen. Daaruit is ze alleen maar sterker tevoorschijn
gekomen. Alle hoogtepunten, vertelde ze mij, zijn van zo'n grote impact geweest,
dat ze met veel voldoening terug kon kijken en de rust had om vanuit haar stoel
nog midden in het leven te staan.
Mijn moeder mocht dan lichamelijk uitgeschakeld
zijn. Ze bleef tot het allerlaatste moment plannen maken. Ze had een heel sterke
wil en hoopte er stilletjes op nog vele jaren van haar kleinkinderen en achterkleinkinderen
te kunnen genieten.
Door
alles wat ze voor ons allemaal heeft betekend kunnen wij vandaag van een heel
bijzondere moeder, oma en overgrootmoeder afscheid nemen. Een trotse sterke vrouw,
die tot op het laatste moment midden in het leven bleef staan en met de tijd mee
ging.
Ondanks haar beperkingen de laatste jaren, bleef ze tot het allerlaatste
moment nauw betrokken bij ons allen die haar zo dierbaar waren. Het geluk had
ze in haar leven om haar heen en dat is een heel belangrijk goed in een mensenleven.
Haar leven stond in het teken van de mensen. Waarbij haar zorgzaamheid en haar
betrokkenheid bij allen heel sterk was.
Hier op deze plek stond ze honderden
terzijde in het verwerken van hun verdriet. Dat deed ze op haar zo eigen wijze,
emotioneel en heel intens. Voor haar was de dood niet iets engs, maar een feit
dat bij het leven hoort, net als een geboorte. Haar leven was rijk gevuld en haar
aanwezigheid heeft op ons allemaal zoveel indruk gemaakt, dat zullen we nooit
vergeten.